ĐAU MẮT ĐỎ: NHẬN BIẾT SỚM, CHĂM SÓC ĐÚNG CÁCH VÀ PHÒNG NGỪA LÂY LAN

Đau mắt đỏ là tình trạng viêm nhiễm khá phổ biến, đặc biệt dễ xuất hiện và lây lan trong môi trường gia đình, trường học hoặc nơi đông người. Bệnh thường gây đỏ mắt, chảy nước mắt, cảm giác cộm rát và có thể xuất hiện nhiều ghèn ở mắt.

Tuy nhiên, không phải trường hợp mắt đỏ nào cũng do nhiễm trùng. Viêm kết mạc có thể do virus, vi khuẩn, dị ứng hoặc các tác nhân kích thích như khói bụi, hóa chất. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp việc chăm sóc và điều trị phù hợp hơn.

Đau mắt đỏ là gì?

Đau mắt đỏ, hay còn gọi là viêm kết mạc, là tình trạng lớp màng mỏng bao phủ lòng trắng của mắt và mặt trong mí mắt bị viêm.

Trong đó, viêm kết mạc do virus là một nguyên nhân thường gặp và có khả năng lây lan nhanh. Virus có thể lây truyền thông qua dịch tiết từ mắt, tay, các vật dụng cá nhân hoặc khi tiếp xúc gần với người bệnh.

Đau mắt đỏ hiện chưa có vắc xin phòng bệnh và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Đáng chú ý, một người đã từng bị đau mắt đỏ vẫn có thể tái nhiễm chỉ sau vài tháng, nên không nên chủ quan cho rằng đã “miễn dịch” sau lần mắc trước.

Những triệu chứng thường gặp

Khi bị đau mắt đỏ, người bệnh có thể xuất hiện một hoặc nhiều triệu chứng như:

•       Lòng trắng của mắt chuyển sang màu đỏ hoặc hồng.
•       Mắt chảy nhiều nước mắt.
•       Cảm giác cộm, xốn như có dị vật trong mắt.
•       Ngứa, rát hoặc nóng mắt.
•       Mí mắt sưng.
•       Xuất hiện ghèn hoặc dịch tiết khiến mi mắt dính lại, đặc biệt vào buổi sáng.
•       Một số trường hợp có thể nhìn mờ nhẹ do nước mắt hoặc dịch tiết.

Tùy vào nguyên nhân, các biểu hiện có thể khác nhau. Nếu là viêm kết mạc do dị ứng, ngứa và chảy nước mắt thường nổi bật hơn và bệnh không lây từ người sang người. Trong khi đó, viêm kết mạc do virus hoặc vi khuẩn có thể dễ dàng lây lan nếu không giữ vệ sinh và hạn chế tiếp xúc phù hợp.

Triệu chứng thường có xu hướng nặng lên trong 3-5 ngày đầu trước khi giảm dần, vì vậy việc bệnh có vẻ “nặng hơn” trong vài ngày đầu không nhất thiết là dấu hiệu bất thường — trừ khi kèm theo các dấu hiệu cảnh báo ở phần cuối bài.

Vì sao đau mắt đỏ lại lây lan rất nhanh?

Một trong những nguyên nhân thường gặp gây đau mắt đỏ do virus là Adenovirus. Virus có thể hiện diện trong dịch tiết từ mắt, mũi và đường hô hấp của người bệnh, đồng thời lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp.

Những thói quen tưởng như rất bình thường, chẳng hạn dụi mắt bằng tay chưa rửa sạch, dùng chung khăn mặt hoặc chạm vào các bề mặt như tay nắm cửa, điện thoại, có thể vô tình tạo điều kiện để mầm bệnh lây sang người khác.

Vì vậy, khi trong gia đình có người bị đau mắt đỏ, việc giữ vệ sinh tay, hạn chế dùng chung đồ dùng cá nhân và vệ sinh những bề mặt thường xuyên tiếp xúc là điều rất cần thiết.

Theo khuyến cáo của Cục Y tế dự phòng – Bộ Y tế, người đang mắc hoặc nghi mắc đau mắt đỏ nên hạn chế tiếp xúc với người khác và nên tạm nghỉ học/nghỉ làm trong giai đoạn còn triệu chứng để tránh lây lan cho người xung quanh và cộng đồng.

Hướng dẫn chăm sóc mắt đúng cách tại nhà

Phần lớn các trường hợp đau mắt đỏ do virus có thể tự cải thiện trong khoảng 1-2 tuần. Để giúp người bệnh dễ chịu và mau phục hồi, gia đình nên lưu ý:

•   Vệ sinh mắt đúng kỹ thuật: Rửa mắt bằng nước muối sinh lý (NaCl 0.9%) khoảng 3 lần/ngày. Dùng bông hoặc gạc y tế ẩm lau nhẹ ghèn dử rồi vứt bỏ ngay, không tái sử dụng.
•   Mẹo nhỏ khi chăm sóc trẻ: Cho trẻ nằm nghiêng sang một bên, nhẹ nhàng nhỏ mắt rồi dùng gạc lau ngay dịch chảy ra để tránh chảy sang làm nhiễm trùng mắt còn lại.
•   Tuyệt đối không lây nhiễm chéo: Không dùng chung lọ thuốc nhỏ mắt giữa hai mắt (mắt lành và mắt bệnh), cũng như không dùng chung thuốc với người khác.
•   Không đắp các loại lá: Tuyệt đối không tự ý đắp lá trầu, lá dâu hay xông lá theo dân gian vì dễ gây bỏng hoặc nhiễm trùng mắt nặng hơn.
•   Đeo kính mát và tạm dừng đeo kính áp tròng: Giúp mắt tránh khói bụi và giảm cảm giác chói mắt. Chỉ nên đeo lại kính áp tròng khi mắt đã hết hoàn toàn triệu chứng và được bác sĩ đồng ý.

Đau mắt đỏ có tự khỏi không?

Phần lớn trường hợp viêm kết mạc do virus có thể tự khỏi, thường trong khoảng 1-2 tuần; một số trường hợp do các chủng Adenovirus gây viêm kết mạc-giác mạc có thể kéo dài đến 3 tuần. Trong thời gian này, chăm sóc mắt đúng cách và giữ vệ sinh tốt sẽ giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn, đồng thời hạn chế lây bệnh cho những người xung quanh.

Nước mắt nhân tạo và chườm mát có thể giúp giảm một số triệu chứng như cộm, rát hoặc khó chịu ở mắt.

Nếu nguyên nhân là vi khuẩn, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc điều trị phù hợp. Tuy nhiên, thuốc kháng sinh không có tác dụng với viêm kết mạc do virus. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý mua thuốc nhỏ mắt, đặc biệt là thuốc có kháng sinh hoặc corticoid, khi chưa được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn.

Khi nào cần đưa người bệnh đi khám?

Đau mắt đỏ thường không quá nghiêm trọng và có thể tự cải thiện, nhưng một số biểu hiện bất thường cần được thăm khám sớm. Gia đình nên đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi có:

•   Đau nhức mắt tăng dần hoặc đau sâu trong mắt.
•   Mắt nhạy cảm bất thường với ánh sáng.
•   Thị lực giảm hoặc nhìn mờ kéo dài.
•   Xuất hiện giả mạc (lớp màng trắng đục dưới mí mắt).
•   Trẻ sơ sinh có biểu hiện đỏ mắt.
•   Các triệu chứng kéo dài hoặc không có dấu hiệu cải thiện.

Vì sao những dấu hiệu này quan trọng: đau nhức, sợ ánh sáng, giảm thị lực hoặc có giả mạc có thể cho thấy giác mạc đang bị ảnh hưởng (thường gặp trong viêm kết mạc do Adenovirus) — cần bác sĩ chuyên khoa mắt đánh giá để tránh ảnh hưởng thị lực lâu dài. Riêng với trẻ sơ sinh, đỏ mắt có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng nặng (do lậu cầu hoặc Chlamydia lây từ mẹ sang con), cần được khám và điều trị khẩn cấp để phòng biến chứng giác mạc.

Khi xuất hiện những dấu hiệu này, việc thăm khám sớm sẽ giúp bác sĩ đánh giá đúng tình trạng của mắt và có hướng xử trí phù hợp, từ đó hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến thị lực.

Thay vì tự mua thuốc nhỏ mắt hoặc áp dụng các mẹo truyền miệng, hãy để bác sĩ kiểm tra tình trạng mắt và tư vấn cách chăm sóc phù hợp.

Hệ thống Y khoa Hồng Anh luôn sẵn sàng đồng hành cùng gia đình trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe đôi mắt. Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu đau mắt đỏ kéo dài hay bất thường, hãy liên hệ với chúng tôi để được bác sĩ chuyên khoa tư vấn và thăm khám kịp thời.

Tài liệu tham khảo

•   Cục Y tế dự phòng – Bộ Y tế Việt Nam (VNCDC). Khuyến cáo phòng chống bệnh đau mắt đỏ. vncdc.gov.vn
•   Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Hoa Kỳ. About Pink Eye; Signs and Symptoms; Causes and How It Spreads; How to Treat Pink Eye. cdc.gov
•   Minnesota Department of Health – Hoa Kỳ. Conjunctivitis (Pink Eye) health.state.mn.us