VIÊM AMIDAN Ở TRẺ EM: BA MẸ CẦN BIẾT GÌ?

Viêm amidan là một trong những bệnh lý tai – mũi – họng rất thường gặp ở trẻ em, đặc biệt là vào thời điểm giao mùa hoặc khi trẻ thường xuyên tiếp xúc với các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Phần lớn trường hợp trẻ có thể hồi phục tốt trong vòng 3-5 ngày nếu được chăm sóc và điều trị đúng cách. Tuy nhiên, nếu bệnh tái phát nhiều lần hoặc xuất hiện các biến chứng hô hấp, ba mẹ tuyệt đối không nên chủ quan mà cần đưa trẻ đi khám để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Viêm amidan là gì?

Amidan là các tổ chức lympho nằm ở vùng họng, thuộc hệ thống miễn dịch, giúp cơ thể nhận diện và chống lại các tác nhân gây bệnh xâm nhập qua đường hô hấp và đường ăn uống. Khi bị virus hoặc vi khuẩn tấn công, amidan có thể sưng, đỏ và gây đau.

Trẻ bị viêm amidan thường có biểu hiện đau họng, sốt, khó nuốt và ăn uống kém. Bệnh có thể xảy ra cấp tính hoặc tái phát nhiều lần. Ở một số trẻ, amidan sưng to kéo dài (viêm amidan quá phát) còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giấc ngủ và đường hô hấp của trẻ, gây ngủ ngáy hoặc ngưng thở khi ngủ.

Vì sao trẻ dễ bị viêm amidan?

Trẻ em có thể tiếp xúc với virus hoặc vi khuẩn gây bệnh thông qua người bệnh, dịch tiết đường hô hấp hoặc sử dụng chung các đồ dùng cá nhân. Bên cạnh đó, các yếu tố như thời tiết thay đổi đột ngột, môi trường nhiều khói bụi, thói quen vệ sinh tay và răng miệng chưa tốt cũng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp ở trẻ. Đặc biệt, những trẻ đã đi học, thường xuyên tiếp xúc với nhiều bạn bè cũng có khả năng mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cao hơn.

Làm sao nhận biết trẻ bị viêm amidan?

Với trẻ lớn, ba mẹ có thể dễ dàng nhận biết khi trẻ tự nói đau họng hoặc đau khi nuốt. Nhưng với trẻ nhỏ, các biểu hiện đôi khi không rõ ràng. Ba mẹ nên chú ý quan sát nếu trẻ có những dấu hiệu như:

•   Sốt, đặc biệt là sốt xuất hiện đột ngột.
•   Đau hoặc rát họng, khó nuốt.
•   Bỏ ăn, quấy khóc khi ăn hoặc uống ít nước.
•   Quan sát họng thấy amidan sưng đỏ, đôi khi có các mảng trắng hoặc dịch mủ trên bề mặt.
•   Hạch ở vùng cổ hoặc dưới hàm sưng đau.
•   Hơi thở có mùi hôi.
•   Ngủ ngáy nhiều hoặc ngủ không yên giấc do amidan sưng to.

Lưu ý: Không phải cứ đau họng hay thấy amidan có mảng trắng là chắc chắn trẻ bị nhiễm khuẩn — nhiều bệnh do virus cũng có biểu hiện tương tự. Vì vậy, ba mẹ không nên tự chẩn đoán và tự ý mua thuốc điều trị cho trẻ.

Viêm amidan có cần dùng kháng sinh không?

Không phải trẻ bị viêm amidan nào cũng đều cần dùng kháng sinh. Viêm amidan có thể do virus hoặc vi khuẩn gây ra:

•   Nếu nguyên nhân do virus (chiếm đa số): Kháng sinh hoàn toàn không giúp bệnh nhanh khỏi trong trường hợp này.
•   Nếu nguyên nhân do vi khuẩn (thường gặp nhất là liên cầu khuẩn nhóm A): Bác sĩ sẽ khám lâm sàng và có thể chỉ định xét nghiệm nhanh hoặc cấy dịch họng nếu cần thiết để xác định chính xác trước khi kê kháng sinh phù hợp.

Việc điều trị đúng kháng sinh khi trẻ thực sự nhiễm vi khuẩn không chỉ giúp trẻ hồi phục nhanh hơn mà còn quan trọng để phòng ngừa các biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng như áp-xe quanh amidan, thấp tim, hoặc viêm cầu thận sau nhiễm liên cầu.

Ba mẹ không nên tự mua kháng sinh cho trẻ khi chưa được bác sĩ thăm khám và xét nghiệm xác định. Việc tự ý sử dụng kháng sinh không những không có hiệu quả mà còn có thể gây tác dụng phụ và làm tăng nguy cơ kháng thuốc sau này.

Khi nào ba mẹ nên đưa trẻ đi khám?

Một số trường hợp viêm amidan nhẹ có thể được chăm sóc và theo dõi tại nhà. Tuy nhiên, ba mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu xuất hiện các dấu hiệu:

•   Trẻ sốt cao hoặc sốt kéo dài.
•   Đau họng nhiều, khó nuốt, ảnh hưởng đến việc ăn uống.
•   Trẻ uống rất ít, tiểu ít hoặc có dấu hiệu mất nước.
•   Amidan sưng to, xuất hiện nhiều mảng trắng hoặc dịch mủ.
•   Trẻ khó thở, thở bất thường.
•   Trẻ ngủ ngáy nhiều, ngủ không ngon hoặc có dấu hiệu khó thở khi ngủ.
•   Tình trạng viêm amidan tái phát nhiều lần.
•       Triệu chứng không cải thiện, hoặc trở nặng hơn, sau 3-5 ngày theo dõi tại nhà.

Đặc biệt, nếu trẻ khó thở, khó nuốt nghiêm trọng, chảy nhiều nước dãi, khó há miệng, giọng nói bị nghẹt hoặc cứng/sưng vùng cổ — đây có thể là dấu hiệu của áp-xe quanh amidan hoặc nhiễm trùng vùng họng nặng — ba mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để thăm khám ngay lập tức, không nên chờ đợi.

Khi nào cần cân nhắc cắt amidan cho trẻ?

Đây là một thắc mắc và lo lắng thường gặp từ phía các phụ huynh, tuy nhiên, đa số trẻ viêm amidan không cần phẫu thuật. Bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định cắt amidan khi tình trạng nhiễm trùng tái phát quá thường xuyên và ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe, sinh hoạt của trẻ. Theo hướng dẫn lâm sàng của Viện Hàn lâm Tai Mũi Họng – Đầu Cổ Hoa Kỳ, phẫu thuật có thể được cân nhắc khi trẻ có tiền sử viêm họng tái phát với tần suất:

•       Từ 7 đợt trở lên trong 1 năm.
•       Từ 5 đợt/năm trong 2 năm liên tiếp.
•       Từ 3 đợt/năm trong 3 năm liên tiếp.

Kèm theo mỗi đợt có ghi nhận ít nhất một trong các dấu hiệu: sốt trên 38,3°C, hạch cổ sưng đau, amidan có mủ, hoặc xét nghiệm dương tính với liên cầu khuẩn nhóm A. Ngoài nguyên nhân nhiễm trùng tái phát, amidan quá phát gây ngủ ngáy nặng, ngưng thở khi ngủ, ảnh hưởng đến tăng trưởng hoặc học tập cũng là một chỉ định phẫu thuật cần được bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng đánh giá trực tiếp.

Ba mẹ có thể làm gì để phòng bệnh cho trẻ?

Phòng ngừa viêm amidan bắt đầu từ những thói quen rất đơn giản hằng ngày:

•   Hướng dẫn trẻ rửa tay bằng xà phòng thường xuyên.
•   Giữ vệ sinh răng miệng và hướng dẫn trẻ súc miệng đúng cách.
•   Cho trẻ uống đủ nước và ăn uống đầy đủ dinh dưỡng để tăng sức đề kháng.
•   Hạn chế để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá và môi trường nhiều khói bụi.
•   Khi trẻ có triệu chứng bệnh đường hô hấp, nên cho trẻ nghỉ ngơi, che miệng khi ho/hắt hơi và hạn chế tiếp xúc gần với những trẻ khác.

Quan trọng nhất, ba mẹ không nên quá lo lắng khi trẻ bị viêm amidan nhưng cũng không nên chủ quan nếu bệnh kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.

Đồng hành cùng Hệ thống Y khoa Hồng Anh chăm sóc sức khỏe cho bé

Viêm amidan ở trẻ em là tình trạng khá phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát an toàn nếu được chăm sóc đúng cách. Quan trọng nhất, ba mẹ không nên quá lo lắng khi thấy con mắc bệnh, nhưng cũng tuyệt đối không nên chủ quan nếu tình trạng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.

Mỗi cơn đau họng, sốt hay khó nuốt ở trẻ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc thăm khám đúng lúc sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân và có hướng chăm sóc phù hợp, tránh việc tự điều trị kéo dài hoặc sử dụng thuốc không cần thiết. Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ viêm amidan, sốt kéo dài hoặc ba mẹ còn băn khoăn về cách xử lý, hãy liên hệ ngay với Bác sĩ Gia đình Hồng Anh để được tư vấn, hướng dẫn chăm sóc đúng cách và hỗ trợ kịp thời.

Tài liệu tham khảo:

•       Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Hoa Kỳ. About Strep Throat; Clinical Guidance for Group A Strep Pharyngitis. cdc.gov
•       Shulman ST, Bisno AL, Clegg HW, et al. Clinical Practice Guideline for the Diagnosis and Management of Group A Streptococcal Pharyngitis: 2012 Update by the Infectious Diseases Society of America (IDSA). Clinical Infectious Diseases.
•       Mitchell RB, Archer SM, Ishman SL, et al. Clinical Practice Guideline: Tonsillectomy in Children (Update) – 2019. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery (AAO-HNS). entnet.org
•       NHS (National Health Service) – Vương quốc Anh. Tonsillitis. nhs.uk
•       Bệnh viện Nhi Trung ương (Việt Nam). Những điều cần biết về viêm Amidan ở trẻ em. benhviennhitrunguong.gov.vn